چرا یک سازمان مردمنهاد کتابخانه میسازد: نقش سَمَنها در تفکر جوامع
چرا یک سازمان مردمنهاد کتابخانه میسازد: نقش سَمَنها در تفکر جوامع
شنبه، ۱۶ خرداد ۱۴۰۵
سازمانهای غیردولتی نقش مهم و چندوجهی در جامعه ایفا میکنند و مشارکتهای آنها طیف وسیعی از حوزهها را در بر میگیرد. در ادامه مطلب، باهم به اهمیت این نهادها در شکلدهی نگرش، ارزشها و تفکر جامعه میپردازیم و با بهمان به عنوان یک سَمَن آشنا میشویم. همچنین چگونگی شکلگیری دامان به عنوان یک کتابخانه از دل یک NGO را خواهیم خواند.
سمن چیست؟
اگر حتی یک بار هم کلمه سَمَن به گوشتان خورده باشد، حتما با خودتان فکر کردهاید که چه معنایی دارد؟ همانطور که قبلا در این مقاله درباره این نوع سازمانها صحبت کردهایم، NGO یا سَمَن (مخفف سازمان مردم نهاد) سازمانهای غیردولتی، مستقل و غیرانتفاعی هستند که بدون کنترل دولت فعالیت میکنند و اغلب توسط افراد یا گروههایی با علایق و اهداف مشترک برای رسیدگی به مسائل اجتماعی، زیستمحیطی یا بشردوستانه تشکیل می شوند.
این نهادها از مهمترین نهادهای مشارکتی در جوامع هستند که با تکیه بر توان داوطلبانه شهروندان و بدون وابستگی مستقیم به ساختارهای دولتی، در زمینههای مختلفی مانند، آموزش، محیطزیست، سلامت و... در راستای توانمندسازی گروههای آسیبپذیر فعالیت میکنند.
سَمَنها؛ حلقهی بین دولت و ملت
این نهادها حلقهی ارتباطی میان دولت و ملت در واقع جایی برای انتقال پیام، دریافت بازخورد و تقویت اعتماد هستند. هرچه این ارتباط شفافتر و پاسخ دهندهتر باشد، مشارکت مردم بیشتر و فاصلهی دولت و جامعه کمتر میشود. مهمترین هدف NGOها، تشکیل و تقویت سازمانهای مردم نهاد غیردولتی، افزایش ظرفیت نظام اجتماعی از طریق ایجاد شرایط مساعد برای بارور شدن توانمندیهای بالقوه است.
انواع سَمَنها
سازمانهای مردم نهاد بعد از پیدایش خود، مناسبات و شکل ساختاری جوامع را تحتتاثیر قرار میدهند و حاکمان سیاسی را به عنوان تدبیرکنندگان امور جامعه، ملزم به ایجاد تدابیری برای حذف، پذیرش، تعدیل، سازگاری و… میسازند. سَمَنها بر مبنای مأموریت خود، ویژگیهای عملیاتی و حوزه فعالیتشان به انواع مختلفی تقسیم میشوند.
بدین ترتیب، میتوان انواع سَمَنها را به شرح زیر دانست:
۱ . سازمانهای مردم نهاد خدماتی
این قبیل سَمَنها به ارائه خدمات مختلف در حوزههای گوناگونی چون آموزش، بهداشت، خدمات اجتماعی و ... مشغول هستند. اقدامات آنها نیز در جهت کمک به ارتقای سطح زندگی و رفاه مردم جامعه است.
۲ . سازمانهای مردم نهاد مطالبهگر
این نوع سمن هدف خود را متمرکز بر بهبود وضعیت جامعه در یک موضوع خاص گذاشته و در این زمینه برای افزایش آگاهی مردم جامعه، تاثیرگذاری بر افکار عمومی و تغییر سیاستهای اجتماعی تلاش بسیاری میکنند.
۳ . سازمانهای مردم نهاد حقوق بشر
بسیاری از سمنها حوزه فعالیت خود را به موضوع حقوق بشر اختصاص دادهاند. این سمنها در جهت پیشگیری از نقض حقوق بشر و حمایت از قربانیان نقض حقوق بشر تلاش میکنند.
۴ . سازمانهای مردم نهاد آموزشی
برخی از سازمانهای مردم نهاد یا همان سَمَنها تمرکز فعالیتهای خود را به موضوع آموزش و گسترش خدمات آموزشی از طریق ساخت مدرسه، بهبود کیفیت آموزش، بورسیه تحصیلی دانشآموزان و دانشجویان مستعد و ... میگذارند. بسیاری از مناطق محروم و کم برخوردار به خدمات این قبیل سمنها نیازمند هستند.
۵ . سازمان مردم نهاد زیست محیطی
سَمَنهایی نیز فعالیت خود را در راستای دغدغههای زیست محیطی، چون حمایت از حیات وحش، آلودگی آبها، گرم شدن زمین و ...، پیش میبرند. این قبیل نهادها فعالیتهای خدماتی یا عملیاتی خود را در راستای دغدغههای زیست محیطی انجام میدهند.
۶ . سازمانهای مردم نهاد بهداشت و سلامت
مشکلات حوزه بهداشت و سلامت یکی از مهمترین چالشهایی است که بسیاری از جوامع با آن روبهرو هستند. به همین خاطر، برخی سازمانهای مردم نهاد فعالیت خود را به ارائه خدمات بهداشتی و ارتقای دسترسی مردم به خدمات بهداشت و سلامت اختصاص میدهند.
۷ . سازمانهای مردم نهاد مذهبی
پیروان مذاهب مختلف در جهت تحقق اصول اعتقادی خود اقدام به تأسیس سازمانهای مردم نهاد مذهبی نموده و حوزه فعالیت خود را به گسترش و حمایت از اعتقادات مذهبی خود اختصاص میدهند.
۸ . سازمان های مردم نهاد فعال در تحقیق و سیاست گذار
برخی از سَمَنها با تحقیق و جمعآوری دادههایی در حوزه سیاستگذاری همراه با قانونگذار پیش میروند. ارائه تحلیلها و دادههایی از سوی این سمنها به قانونگذاران هر جامعه موجب میشود که قانون همراستا با جامعه قرار گرفته و مطابق مقتضیات جامعه تصویب گردد.
۹ . سازمانهای مردم نهاد توسعهای
این قبیل سازمانهای مردم نهاد متمرکز بر توسعه اقتصادی و اجتماعی جوامع هستند. کاهش فقر و افزایش سطح درآمد جامعه هدف اصلی سازمانهای مردم نهاد توسعهای به شمار میآید.
۱۰ . سازمانهای مردم نهاد دیده بان
نوع دیگری از سازمانهای مردم نهاد بر فعالیت دولتها و شرکتها به منظور شفافسازی فعالیت آنها و پیشگیری از وقوع تخلفات نظارت دارند. این نوع از سَمَنها در اصطلاح سازمان مردم نهاد دیده بان نامیده میشوند.
بِهمان به عنوان یک سَمَن توسعهای
یکی از مهمترین نقشهای سَمَنها، ترویج فرهنگ مشارکت اجتماعی است. فعالیتهای داوطلبانه باعث تقویت حس همدلی، همکاری و مسئولیتپذیری در افراد میشود و جامعه را از نگاه فرد محور به سمت تفکر جمعمحور هدایت میکند. سَمَنها با اجرای برنامههای آموزشی و اجتماعی، ارزشهایی مانند کار گروهی، احترام به حقوق دیگران و مسئولیتپذیری را در نسل جوان تقویت میکنند. همچنین با تشویق افراد به پرسشگری و ارائه راهحل برای مشکلات اجتماعی زمینه رشد تفکر انتقادی و توسعه فرهنگی جامعه را فراهم میسازد.
سَمَنها با آموزش، برگزاری کمپینهای فرهنگی و اطلاعرسانی دربارهی مسائل اجتماعی، باعث افزایش آگاهی عمومی میشوند. این فعالیتها نگرش مردم را نسبت به موضوعاتی مانند کودکان کم بضاعت، سلامت روان، عدالت اجتماعی و... تغییر میدهد و حساسیت جامعه را نسبت به این مسائل افزایش میدهد.
بهمان از سال ۹۶، نه به عنوان یک خیریه، بلکه به عنوان یک سازمان مردم نهاد، با تکیه بر تخصص و تواناییهای اعضا و همراهان خود، فعالیتهایش را در راستای توانمندسازی از طریق آموزش تجربهمحور کودکان، مهارتآموزی منجر به اشتغال نوجوانان و همچنین رشد و ارتقا افراد داوطلب خود پیش میبرد. بهمان با ایجاد یک چرخه در محله سنگ سیاه شیراز، در دو نقطه کودکی ( یک مسیر طراحی شده یکساله در سنین ۱۰ تا ۱۲ سال) و نوجوانی (یک مسیر ۶ ماهه در سنین ۱۵ تا ۱۸ سال) در تلاش است خطراتی که آینده کودکان آسیبدیده را تهدید میکند، کاسته شود.
محلههای کم بضاعت، به ویژه محلههایی مانند سنگ سیاه، معمولا با مجموعهای از چالشهای اجتماعی، آموزشی و فرهنگی روبهرو است. در چنین شرایطی، ایجاد یک کتابخانه توسط سَمَن میتواند فراتر از یک اقدام باشد و به عنوان یک ضرورت اجتماعی و تربیتی نقشآفرینی کند. کتابخانه در این محله میتواند به یکی از مهمترین ابزارهای کاهش نابرابری آموزشی، افزایش آگاهی عمومی و تقویت سرمایهی اجتماعی تبدیل شود. و اینگونه بود که دامان شکل گرفت.
نقش دامان در محله سنگ سیاه
بسیاری از کودکان و نوجوانان ساکن محلههای کمبرخوردار، به کتاب، منابع آموزشی و فضای مناسب برای مطالعه دسترسی کافی ندارند. ایجاد کتابخانه در سنگ سیاه که تمام سنین را در بگیرد، میتواند این شکاف را تا حدی جبران کند و فرصت برابرتری برای یادگیری فراهم آورد. دامان یک کتابخانه تخصصی برای کودکان و نوجوانان است که با هدف ایجاد فضایی امن، الهام بخش و پایدار برای رشد فرهنگی و اجتماعی کودکان و نوجوانان سنگ سیاه و محلات اطراف شکل گرفت.
کتابخانه دامان از طریق فراهم کردن دسترسی آسان به کتابها و منابع آموزشی، برگزاری برنامههای فرهنگی و ایجاد فضایی امن برای مطالعه، بازی، یادگیری و گفتوگو، به تدریج بر نگرشها و ارزشهای جامعه محلی اثر گذاشته است. این کتابخانه تاثیر بسزایی در افزایش مهارتهای ارتباطی و اعتماد بهنفس کودکان و نوجوانان، تقویت تخیل و خلاقیت کودکان، ارتقای سواد خواندن و نوشتن، حفظ ارتباط پایدار با کودکان فارغالتحصیل بهمان و ایجاد حس تعلق در محله خواهد داشت.
جمعبندی
«سازمانهای مردم نهاد» تنها مجموعههای برای انجام فعالیتهای خیریه یا خدمات اجتماعی نیستند و نقش مهمی در شکلدهی تفکر و فرهنگ جامعه دارند. سَمَنها با افزایش آگاهی، ترویج مشارکت اجتماعی، حمایت از گروههای آسیبپذیر و تقویت ارزشهای انسانی، میتوانند مسیر توسعه فرهنگی و اجتماعی را هموار کنند.
بنابراین، تاسیس کتابخانهی دامان نه تنها ضروری، بلکه یکی از راهکارهای موثر برای توانمندسازی جامعه محلی و ارتقای کیفیت زندگی ساکنان محله است. هرچه حضور و فعالیت نهادها گستردهتر و هدفمندتر باشد، جامعه نیز به سمت آگاهی بیشتر، مسئولیتپذیری اجتماعی و تفکر جمعی حرکت خواهد کرد. ما در بِهمان در تلاش برای ایجاد جامعهای دغدغهمند هستیم که رشد، همدلی و تعامل را جز اصول اخلاقی خود بداند.
شما آینده بِهمان را چطور میبینید؟